ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಹಾರವಾಗಿದ್ದ ‘ಮಖಾನಾ’ (ಫಾಕ್ಸ್ ನಟ್ಸ್ / ತಾವರೆ ಬೀಜ), ಇಂದು ಆಧುನಿಕ ಹೆಲ್ತ್ ಸ್ನ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಬೌಲ್ಸ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯವು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ‘ವಿಶ್ವದ ಮಖಾನಾ ರಾಜಧಾನಿ’ (Makhana Capital of the World) ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ.
ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ (PIB) ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶೇಕಡಾ ೮೦ ರಿಂದ ೮೫ ರಷ್ಟು ಪೂರೈಕೆ ಕೇವಲ ಬಿಹಾರದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ೨೦೨೫-೨೬ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ೮೦,೫೯೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಹಾರ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯ ಬರೋಬ್ಬರಿ ೬೦,೦೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರದ ಮಿಥಿಲಾ, ಸೀಮಾಂಚಲ ಹಾಗೂ ಕೋಸಿ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಸುಪೌಲ್, ಸಹರ್ಸಾ, ಮಧೇಪುರ, ದರ್ಭಾಂಗ, ಮಧುಬನಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮಖಾನಾ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೋ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಜಲಸಸ್ಯದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ‘ಪಾಪ್’ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಂಚಿ ಮಖಾನಾ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಿಥಿಲಾ ಮಖಾನಾಗೆ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗೆ ರಫ್ತು: ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮಖಾನಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ‘ಮಿಥಿಲಾ ಮಖಾನಾ’ಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ (GI Tag) ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದರ್ಭಾಂಗದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ‘ಐಸಿಎಆರ್-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಖಾನಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ’ವೂ (ICAR-NRC for Makhana) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮಖಾನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಖಾನಾ ಮಂಡಳಿ’ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೫-೨೬ ರಿಂದ ೨೦೩೦-೩೧ರ ಅವಧಿಗೆ ₹೪೭೬.೦೩ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ದರ್ಭಾಂಗದಿಂದ ೧೮ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಹೊಂದಿದ ಮಿಥಿಲಾ ಮಖಾನಾವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
